Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật số 04/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Đạo luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027, mang lại nhiều thay đổi quan trọng về thẩm quyền quản lý nhà nước ở địa phương, đa dạng hóa loại hình tổ chức hành nghề và đẩy mạnh ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia trong hoạt động công chứng.
(Ảnh Minh họa)
Một trong những thay đổi lớn nhất của Luật là phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền quản lý công chứng viên cho địa phương. Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm và bổ nhiệm lại công chứng viên hành nghề trên địa bàn. Bên cạnh đó, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng phù hợp với tình hình thực tiễn; đồng thời xem xét quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch của Chủ tịch UBND cấp xã cho tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn đã phát triển đủ tổ chức đáp ứng yêu cầu.
Về mô hình hoạt động, nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc phát triển mạng lưới công chứng, Luật quy định tại các đơn vị hành chính cấp xã có mật độ dân số thấp, cơ sở hạ tầng, dịch vụ chưa phát triển thì được thành lập Văn phòng công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân. UBND cấp tỉnh sẽ quyết định danh mục các đơn vị hành chính cấp xã được phép thành lập Văn phòng công chứng theo loại hình này tại địa phương.
Đáng chú ý, Luật mới có những bước tiến lớn về chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục hồ sơ. Các điểm mới cụ thể bao gồm:
- Người yêu cầu công chứng có thể nộp 01 bộ hồ sơ trực tuyến, trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính.
- Trong trường hợp thông tin giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu được công bố, người yêu cầu công chứng không phải cung cấp lại giấy tờ chứa thông tin đó. Công chứng viên sẽ trực tiếp khai thác, sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia và không yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu.
- Cơ sở dữ liệu công chứng sẽ được quản lý tập trung và phân cấp theo trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh.
Đối với thẩm quyền theo lãnh thổ, công chứng viên chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề đặt trụ sở, trừ các trường hợp ngoại lệ như di chúc, từ chối nhận di sản hoặc văn bản ủy quyền. Lộ trình mở rộng thẩm quyền công chứng trên toàn quốc sẽ do Chính phủ quy định sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành. Ngoài ra, Luật cũng hướng dẫn chi tiết thủ tục công chứng hợp đồng ủy quyền trong trường hợp bên ủy quyền và bên được ủy quyền không thể cùng đến một tổ chức hành nghề công chứng.
Luật số 04/2026/QH16 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Các quy định sửa đổi, bổ sung không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn mà còn tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thúc đẩy cải cách hành chính và chuyển đổi số ngành tư pháp, mang lại sự thuận tiện, an toàn cao nhất cho người dân và doanh nghiệp./.
