Quốc hội vừa chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng năm 2026 với nhiều điểm nhấn quan trọng. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đạo luật mới tập trung thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và đơn giản hóa thủ tục hành chính, hứa hẹn mang lại sự thuận tiện tối đa cho người dân và doanh nghiệp.
Giảm gánh nặng chi phí, bãi bỏ 6 giao dịch bắt buộc công chứng
Một trong những thay đổi đột phá của Luật Công chứng sửa đổi là việc đổi mới cách xác định các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Thay vì quy định phân tán ở nhiều văn bản luật và nghị định khác nhau, pháp luật sẽ giao cho Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để rà soát, cập nhật và công bố công khai một danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực ngay trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.
Đáng chú ý, cách tiếp cận mới này đã giúp giảm bớt 6 loại giao dịch cụ thể từng bị bắt buộc công chứng theo các nghị định trước đây. Danh mục công khai này sẽ có giá trị tham chiếu toàn quốc, hỗ trợ tra cứu và áp dụng thống nhất, qua đó khắc phục triệt để nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành khác. Chính sách này được kỳ vọng là bước tiến lớn nhằm tăng cường tính minh bạch của hệ thống pháp luật, đồng thời giảm thiểu đáng kể chi phí tuân thủ cho cá nhân, tổ chức khi thực hiện giao dịch.
Người dân không cần mang nhiều giấy tờ nhờ dữ liệu số
Chuyển đổi số là tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi này. Luật mới bổ sung quy định mang tính bước ngoặt: cho phép khai thác trực tiếp dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ hoạt động công chứng thay vì yêu cầu giấy tờ vật lý.
Cụ thể, đối với các thành phần hồ sơ như giấy tờ tùy thân, giấy tờ về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, nếu thông tin của người dân đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu của cơ quan có thẩm quyền và đủ điều kiện khai thác, người yêu cầu công chứng sẽ không phải nộp hoặc cung cấp bản cứng. Tổ chức hành nghề công chứng được quyền khai thác các dữ liệu này để giải quyết hồ sơ một cách nhanh chóng. Công chứng viên chỉ yêu cầu công dân bổ sung giấy tờ khi không thể tra cứu được, hoặc khi thông tin trên hệ thống chưa đầy đủ, thiếu chính xác.
Việc đối soát trực tiếp với dữ liệu gốc của cơ quan nhà nước không chỉ miễn cho người dân khâu đi công chứng, chứng thực bản sao giấy tờ trước khi làm thủ tục giao dịch chính, mà còn là biện pháp mạnh mẽ giúp hạn chế triệt để tình trạng sử dụng giấy tờ giả mạo.
Mở rộng không gian địa hạt công chứng, quản lý chặt chẽ bất động sản
Nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa, Luật Công chứng sửa đổi đã mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt hành chính đối với các loại hình giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, tiêu biểu như hợp đồng đặt cọc, hợp đồng ủy quyền hay chuyển nhượng hợp đồng.
Tuy nhiên, đối với các giao dịch có đối tượng là bất động sản, Luật vẫn tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng phải nằm trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề đặt trụ sở. Theo Chính phủ, việc duy trì quy định này phù hợp với đặc thù hiện tại, giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc một tài sản bị đem đi công chứng trùng lặp nhiều lần, qua đó bảo đảm an toàn pháp lý cao nhất cho giao dịch. Công chứng viên sẽ là người chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, kể cả việc kiểm tra, xác minh thực tế tình trạng bất động sản khi cần thiết.
Trong tương lai, khi cơ sở dữ liệu công chứng và các hệ thống liên quan vận hành đồng bộ, an toàn, Chính phủ sẽ ban hành lộ trình cho phép công chứng bất động sản xuyên địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc.
Thiết lập Cơ sở dữ liệu công chứng an toàn, bảo mật
Để hiện thực hóa các chính sách số hóa, một điều khoản hoàn toàn mới về Cơ sở dữ liệu công chứng đã được thiết lập. Đây sẽ là hệ thống thông tin quy mô chứa dữ liệu về công chứng viên, tổ chức hành nghề, tình trạng giao dịch của tài sản, cũng như các biện pháp ngăn chặn và cảnh báo rủi ro.
Bộ Tư pháp khẳng định, việc xây dựng cơ sở dữ liệu này là nhiệm vụ cấp thiết để thúc đẩy chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và nâng cao chất lượng dịch vụ. Hệ thống này sẽ được cập nhật chính xác, kịp thời, bảo đảm an ninh mạng. Đặc biệt, quá trình thu thập và khai thác dữ liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo mật thông tin nội dung công chứng, bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân của người dân.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Công chứng sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Sự ra đời của đạo luật này hứa hẹn sẽ mang đến một diện mạo mới cho hoạt động bổ trợ tư pháp: chuyên nghiệp, hiện đại và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ./.
