Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) năm 2026 tại Kỳ họp thứ nhất với nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung quan trọng liên quan đến đối tượng được trợ giúp pháp lý, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cũng như tiêu chuẩn, điều kiện đối với đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Các thay đổi lần này được đánh giá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tiếp cận công lý và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội. Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2027.
Đáng chú ý đó là mở rộng đáng kể nhóm người được trợ giúp pháp lý, cụ thể:
“1. Người có công với cách mạng; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ.
2. Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo.
3. Người nhiễm chất độc da cam.
4. Người khuyết tật.
5. Trẻ em.
6. Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người.
7. Người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng là người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV.
8. Người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại.
9. Người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi sự kiện này.
10. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
11. Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.
12. Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
13. Người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được trợ giúp pháp lý.
14. Người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật.”.
Việc bổ sung và mở rộng nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý theo hướng bao quát hơn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay. Nếu như trước đây Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 chủ yếu tập trung vào các nhóm truyền thống như người có công với cách mạng, hộ nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn hay người khuyết tật thì Luật sửa đổi năm 2026 đã bổ sung thêm nhiều nhóm đối tượng mới như:
- Bổ sung “người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại” vào diện được trợ giúp pháp lý được xem là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người lao động yếu thế trong các vụ án hình sự. Thực tế, nhiều lao động có thu nhập thấp dù không thuộc hộ nghèo nhưng vẫn không đủ khả năng thuê luật sư khi tham gia tố tụng. Việc mở rộng diện hỗ trợ sẽ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền bào chữa và quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp cho nhóm đối tượng này.
- Bổ sung trường hợp người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả. Quy định này mang tính nhân văn, phù hợp với bối cảnh thiên tai, biến đổi khí hậu và các rủi ro xã hội ngày càng diễn biến phức tạp.
- Mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với cá nhân bị thiệt hại theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong trường hợp họ không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Quy định này góp phần tăng cường cơ chế bảo vệ người dân trong các vụ việc liên quan đến trách nhiệm của cơ quan nhà nước.
- Đặc biệt, Luật sửa đổi bổ sung quy định mang tính “mở” với nội dung “người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật”. Quy định này tạo cơ sở pháp lý linh hoạt để Nhà nước có thể mở rộng diện được trợ giúp pháp lý trong từng giai đoạn mà không cần sửa đổi toàn bộ Luật.
Và để bảo đảm Luật được thực hiện đồng bộ, thống nhất và hiệu quả trên phạm vi cả nước, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 920/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đó cũng thể hiện được sự quan tâm, chăm lo sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với các nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội, đảm bảo công bằng xã hội./.
